Jan Wernik "W imię króla, w imię mistrza"

Powieść ta osadzona jest w latach 20. i 30. XV wieku. Król Władysław Jagiełło rządzi już od czterdziestu kilku lat, bitwa pod Grunwaldem poważnie naruszyła potęgę Krzyżaków, którzy jednak nie chcą się z tym pogodzić. Knują intrygę w celu rozerwania unii polsko-litewskiej: wielki książę litewski Witold miałby otrzymać koronę, a więc i niezależność od Polski. Plany te popiera cesarz niemiecki, a nawet Jagiełło przez chwilę się ku temu skłania, ale wycofuje się po zdecydowanym sprzeciwie swojego otoczenia. Tymczasem po obydwu stronach trwają intensywne działania szpiegowskie, którym w książce poświęcono dużo miejsca - właściwie to szpiedzy są głównymi bohaterami, po polskiej stronie - Henryk z Knitowa i (udający dominikanina) tzw. Grzegorz, po krzyżackiego Hermann Rode i Konrad Doehne. 

Książka trzyma w napięciu, wciąga, jednocześnie przekazując wiedzę o różnych elementach średniowiecznego świata, także tych mniej znanych. Ciekawie czyta się o różnych sposobach stosowanych przez szpiegów, m.in. wykorzystanie habitu jako kamuflaż czy ucieczka przez otwór na nieczystości. Zaskakiwać może traktowanie przez część postaci astrologii jako nauki czy niektóre inne zabobony. Na kartach powieści możemy spotkać ważne postaci historyczne - oprócz wspomnianych władców i dwóch mistrzów krzyżackich są to zwłaszcza książę Bolesław Świdrygiełło, biskup krakowski i kanclerz Zbigniew Oleśnicki, Piotr Szafraniec czy Paweł Włodkowic. Zdecydowanie warto to przeczytać.

Kard. Stefan Wyszyński "Zapiski więzienne"

Poniższa książka, podobnie jak omawiana wcześniej "Przyjaciel Boga i ludzi", składa się z zapisków pamiętnikarsko-duchowych kard. Stefana Wyszyńskiego. Tu dotyczą one okresu internowania - uwięzienia przez władze komunistyczne, które trwało od 1953 roku. Zmieniało się miejsce internowania i jego warunki: najpierw Rywałd koło Lidzbarka, potem Stoczek Warmiński, Prudnik Śląski i wreszcie Komańcza. Jak Prymas Tysiąclecia dowiedział się później, równolegle pojmano i torturowano abp Antoniego Baraniaka po to, by wymusić na nim zeznania obciążające Wyszyńskiego, ten jednak nie uległ,

Podstawowym cierpieniem dla kardynała była niemożność pełnienia swoich obowiązków biskupich, odprawiania Mszy wśród wiernych podległych mu diecezji, zwłaszcza Mszy świątecznych. Oprócz tego pobyt w Stoczku, w nieogrzewanym budynku zimą, odcisnął swoje piętno na jego zdrowiu. Jego korespondencja z krewnymi (ojcem i siostrą) była poddawana kontroli, nie doręczana do nich, a jedynie im odczytywana. W Stoczku razem z prymasem internowano księdza i siostrę zakonną; w Prudniku poprawiły się warunki mieszkaniowe, w Komańczy zaś umożliwiono przyjazd rodziny, a nawet innych biskupów, jednak sam Wyszyński nie mógł opuszczać miejscowości. Tam właśnie ułożył słynne Śluby Jasnogórskie Narodu Polskiego, złożone w 1956r.

W zapiskach uderza głęboka wiara oraz pokora Prymasa Tysiąclecia. W kontaktach z przedstawicielami władz domagał się swoich praw, jednak w modlitwach odbierał swoje uwięzienie jako słuszną karę za swoje grzechy i sposobność do składania ofiary z cierpienia dla dobra Kościoła i Polski. Pomimo bólu zachowywał niezwykłą pogodę ducha, cieszył się tym, co było mu dostępne, przede wszystkim głęboką relacją z Bogiem i Maryją. Narzucił sobie dyscyplinę modlitwy (wiele godzin w planie dnia) i pracy intelektualnej - dużo czytał i pisał, a także ćwiczył języki obce. Nieraz to on wraz ze współuwięzionymi przejawiał największe starania o uporządkowanie terenu wokół czy odgarnięcie śniegu. Książka jest niezwykle cenna jako wgląd w wewnętrzne życie jednego z największych ludzi Kościoła XX wieku, zaliczonego niedawno w poczet błogosławionych. Gorąco polecam lekturę.

Kacper Kita "The House of Le Pen Saga"

This book is a family biography as well as a history of a political party, as it focuses on Jean-Marie Le Pen, the founder and longtime leader of Rassemblement national (for a time known as Front National), and his daughters, especially Marine Le Pen, to whom he eventually handed over the leadership of the party. The party is usually described as “far-right,” although, in the author’s view, this is not entirely justified. It is true that in its early days, the National Rally defended the existence of the French colonial empire, as well as the Vichy regime, which is often portrayed as having collaborated with Hitler (although this book, as well as Jacek Bartyzel’s "Chronology of Action Française", presents the story somewhat differently). It later adopted nationalist and anti-immigration positions, to which it remains committed to this day. In other respects, however, one can sometimes wonder whether the Le Pens’ party should be described as right-wing at all. Even under Jean-Marie, it included both Catholics and neo-pagans, solidarists and free-market liberals. Under Marine, a fairly influential gay wing emerged, while she also expanded the party’s social-welfare programme. Moreover, one would look in vain for opposition to abortion in today’s National Rally, while the Catholic activists who have remained members have been marginalised (unless they were needed to compete with Éric Zemmour, who occupies an even more right-wing position).

The book’s biographical elements are also interesting. Contrary to what the title might suggest, the Le Pens did not belong to any aristocratic family; on the contrary, Jean-Marie was born into a poor peasant family. We can read about his participation in the Indochina War as a trooper, the mysterious inheritance left by a teenage millionaire who bequeathed his fortune to the party, and an assassination attempt against the Le Pen family, which Marine survived at the age of eight. There are also accounts of family quarrels, including how Marine expelled Jean-Marie from the party because of his controversial statements. If the author speaks of a “dynasty,” it is because three generations of the family have been involved in politics, while the National Rally has in a sense become a family business. The book also offers an insight into how French politics works in general. I heartily recommend reading.

Gordon Neufeld, Gabor Maté "Więź. Dlaczego rodzice powinni być ważniejsi od kolegów"

(tytuł oryginału: "Hold On to Your Kids: Why Parents Need to Matter More Than Peers")

Psycholog kliniczny (Neufeld) i lekarz (Maté) diagnozują w tej książce problem, który nazywają zorientowaniem dzieci na rówieśników. Choć dla wielu może to brzmieć niewinnie lub nawet pozytywnie, autorzy widzą w nim osłabienie relacji z rodzicami i szereg innych szkodliwych skutków. Do tych, które poruszyły mnie najbardziej, należą poważne utrudnienia w przekazie kultury z pokolenia na pokolenie, dostosowywanie się do presji rówieśniczej oraz niechęć do okazywania, a czasem uodpornienie się na wrażliwość.

Chodzi tu o sytuację, w której dla dziecka relacje z rówieśnikami będą najważniejsze i to oni zaczną wyznaczać wartości, jakimi ono żyje. Nie jest oczywiście tak, że koleżeństwo jest z natury złe, jednak autorzy proponują istotne rozróżnienie. Mianowicie, nowe więzi albo rodzą się z istniejących, albo z pustki więzi - gdy głód więzi pozostaje niezaspokojony. To te drugie więzi mogą być niebezpieczne dla relacji rodzinnych. Korzeniem zła jest więc zaniedbanie relacji z dzieckiem przez rodzica oraz zachowania potencjalnie odpychające dziecko. Ale i współczesny świat nie ułatwia sprawy - praca, nauka i technologia pochłaniają nasz czas i wymuszają przebywanie osobno. Jeśli nie ma wystarczającej troski ze strony rodziców, głód więzi pojawia się i dziecko idzie z nim do rówieśników. Jednak wśród nich trudno o bezwarunkową miłość dającą poczucie bezpieczeństwa, pełne zaufanie w odsłanianiu głębin duszy czy wieloletnią trwałość relacji (zmiany szkół, miejsca zamieszkania, itp.). Nade wszystko - dzieci nie są od prowadzenia i wychowywania siebie nawzajem, tę rolę mają pełnić rodzice. 

Tyle o diagnozie problemu, myślę, że na ogół celnej. Wartościową częścią książki są również rady, jak dbać o relacje rodzinne m.in. przez odpowiadanie na problemy dziecka, wspólne wyjazdy, budzenie w nim dobrych intencji, troskę o jego emocje. Spodobało mi się także podkreślenie roli relacji dzieci z innymi dorosłymi, np. nauczycielami. Nie zawsze jednak zgadzałem się z autorami - czasem w swojej trosce o więź zdawali się iść tak daleko, że może to szkodzić wychowaniu, jasnemu wskazywaniu co jest dobre, a co złe. Ale nawet te fragmenty mogą pobudzić nas do własnych przemyśleń na omawiane tematy. Ogólnie myślę, że "Więź" warto przeczytać.

Where can you hear Latin today? About Scholae Aestivae Wratislavienses 2026

Latin is usually thought of as a dead language, but in fact it has has always had speakers, even if there are not many of them today. Latin literature (both numerous and often of high quality), the traditional liturgy, and the possibility of reading historical source documents in the original language still attract some people to study it. But Latin can also be spoken —and not necessarily on the other side of the world, because, for example… in Wrocław.

I am referring to a Latin summer workshops (Scholae Aestivae Wratislavienses) organized by the Polish Philological Society (Societas Philologorum Polonorum). I took part in this event from July 13 to 19 (it lasted two weeks, but I signed up only for the first one). Already the day before, I met a group of participants speaking Latin in a pizzeria. On the first day of classes, it turned out that the instructors spoke to us almost only in Latin. It was quite a challenge, but also a source of satisfaction as I somehow managed to participate. The lessons were interesting and at times even funny; there was reading, grammar exercises, speaking, watching videos, writing, and even physical games. Each day I took part in four hours of regular classes (the Provectiores I group), as well as two hours of Colloquia utilia, where we learned everyday vocabulary. We could also attend Vespers and both the old (Tridentine) and the new (Novus Ordo) Latin Mass (which I did). On Sunday, we also explored Wrocław with a Latin tour guide. We visited Ostrów Tumski, the cathedral, the Museum of the Archdiocese of Wrocław, and the underground remains of the first Castle of the Silesian Dukes.

A large and diverse group of people came to the event, not only from Poland but also from abroad. The youngest participant in my group was 13 years old and wanted to become a doctor in the future. Someone else needed Latin in order to understand historical source texts written in the language. There were students of classical philology who were deeply interested in the ancient world, as well as people for whom the Latin liturgy was something especially close. The reasons for studying this ancient language, so crucial for European civilization, could be enumerated for a very long time, including the desire to read Roman and later authors in the original, to exercise one's intellect, to get a head start in learning other languages,* or to experience what it was like to live in an age when Latin served as a language of international communication. For those interested, the trip is particularly attractive, because here, Latin is alive. I really recommend it!

More information about the courses organized by the PTF can be found at https://wratislavia.ptf.edu.pl

*A great deal of Latin vocabulary was inherited (often in modified form) by modern European languages, especially the Romance languages, but also English.

Józef Ignacy Kraszewski "Król Piast"

Michał Korybut Wiśniowiecki

Józef Ignacy Kraszewski by XIX-wiecznym pisarzem, którego dzieła liczą się w setkach. Niniejsze poświęcił Michałowi Korybutowi Wiśniowieckiemu, królowi w latach 1669-1673, kiedy to po zmaganiach ze Szwecją i Moskwą uderzyli Tatarzy, znowu Kozacy, a wreszcie Turcy. Jednak autor w swojej książce chce przekazać przede wszystkim, jak doszło do wyboru króla, a także nakreślić jego sylwetkę. Kraszewski widzi w wydarzeniach 1669 roku przede wszystkim bunt średniej i biedniejszej szlachty przeciw magnaterii. Teoretycznie największe szanse na wybór miał Kondeusz (Ludwik de Bourbon-Condé) - kandydat obozu profrancuskiego, którego popierali m.in. prymas Polski - interrex abp Mikołaj Prażmowski, kanclerz wielki litewski Krzysztof Zygmunt Pac, czy bardzo dobrze nam znany następca Wiśniowieckiego na tronie Jan Sobieski, wówczas marszałek i hetman wielki koronny. Opierając się na powieści, ten kandydat jednak swoje powodzenie zawdzięczał przekupstwu na obrzydliwą skalę, przez co ostatecznie szlachta wymogła skreślenie go z listy możliwych do wyboru. Podniosła hasło "chcemy Piasta" (tzn. Polaka na tronie), choć nie bardzo wiedziała, kto tym królem miałby być. 

Naziwisko Wiśniowieckiego miało im przyjść na myśl przypadkiem. Argumenty za? Był synem sławnego Jeremiego, bohatera wojen z Kozakami, oraz... księciem podupadłym finansowo, gdyż ogromne rodzinne włości w tychże wojnach zostały stracone. A więc (przynajmniej wg wersji autora) jest to prztyczek w nos dla dumy magnatów. Sam zaś Michał nie był zainteresowany władzą, która okazała się dla niego raczej umęczeniem niż czymkolwiek innym. Doskwierały mu zmagania z opozycją i oziębłość żony, królowanie przerastało jego siły, a i zdrowie zepsuło się szybko. Ale o tym więcej w powieści Kraszewskiego...

Grzegorz Kucharczyk "Histeria i pogarda. Antypolonizm w Republice Weimarskiej"

(Mapa użytkownika Korny78 na de.wikipedia.org)

(Jest to jubileuszowy post nr 100, licząc oba adresy bloga)

Republika Weimarska obejmuje lata 1918-33 w historii Niemiec, między przegraną pierwszą wojną światową a dojściem Hitlera do władzy. W tym czasie wszystkie siły polityczne za Odrą były nastawione skrajnie antypolsko, co autor określa "histerią i pogardą". Te silne negatywne emocje, choć trochę sprzeczne, właśnie charakteryzowały postawę Niemiec wobec Polski - z jednej strony przedstawiano ją jako zagrożenie, a z drugiej uważano, że "polskie gospodarowanie" (polnische Wirtschaft) prowadzi do upadku objętych nim terenów. A właśnie ziemie były kością niezgody - po pierwszej wojnie światowej Polska odzyskała od Niemiec Wielkopolskę, skrawek Pomorza (zwany w propagandzie "korytarzem") i część Górnego Śląska. 

Aż ciężko się czyta, jak Niemcy postrzegali jako swoją Wielkopolskę czy górny bieg Wisły. Oburza oskarżenie Polski o "imperializm", a jeszcze bardziej przyrównywanie rządów Piłsudskiego do działalności... NSDAP (!), nie będącej jeszcze u władzy. Natomiast prawdziwy totalitaryzm - Związek Sowiecki - nie budził w Niemczech tak negatywnych skojarzeń; owszem, podkreślano potrzebę "normalizacji" stosunków z Moskwą i współpracy w celu zniszczenia Polski. To był być może największy grzech tamtej polityki, bo przyzwyczajono Niemców, że totalitaryzm może być w porządku, skoro pomoże przeciw Polsce, co przygotowało dojście Hitlera do władzy. Przyczyniło się do tego także traktowanie niemieckiej kultury jako czegoś z gruntu wyższego niż polska.

Nie wiem, czy polecać tę lekturę przeciętnemu czytelnikowi - nie, żeby była źle napisana, ale właśnie te wszystkie antypolskie wypowiedzi trudno wytrzymać. Natomiast jeśli ktoś poszukuje źródła naukowego na temat postaw Niemców wobec Polaków w międzywojniu czy genezy II wojny światowej, to ta pozycja będzie bardzo wartościowa.