Antologia aforyzmów Nicolasa Gomeza Davili

Nicholas Gomez Davila to kolumbijski myśliciel tradycjonalistyczny żyjący w XX wieku (1913-94). Długo nieznany, bo niezainteresowany szerokim propagowaniem swojej twórczości, uzyskał międzynarodową sławę pod koniec życia. Jego aforyzmy poruszają zróżnicowaną tematykę społeczno-polityczną, religijną, kulturową. Część z nich jest dziwnych, część - akurat dla mnie - dość oczywistych, ale wiele z nich naprawdę zastanawia i pobudza do myślenia. Poniżej kilka bardzo cennych spośród jego myśli:

"Katolik powinien upraszczać swoje życie i komplikować swoje myślenie."

"Doświadczenie traci się nie tylko pomiędzy pokoleniami, ale również między okresami w pojedynczym życiu."

"W każdej epoce mniejszość żyje problemami dzisiejszymi, większość wczorajszymi."

"Władza skuteczniej deprawuje człowieka, który jej pożąda, niż tego, który ją wykonuje".

"Człowiek komunikuje się z drugim tylko, gdy jeden pisze w swojej samotności, a drugi czyta go w swojej. Rozmowa to rozrywka, szwindel lub szermierka".

Nawet, gdy z wieloma z jego stwierdzeń się nie zgadzamy - a nie zgadzać mogą się nawet konserwatyści i tradycjonaliści - to warto się z nimi skonfrontować. Chociaż nie spodobały mi się m.in. niektóre stwierdzenia o Kościele po Soborze Watykańskim II, to w tej książce znalazłem dla siebie o wiele więcej dobrego. Polecam lekturę.

"Iran. Spragnieni żywego Boga"

Książka została wydana w 2008 roku przez organizację "The Voice of the Martyrs" (Głos Męczenników). Opowiada o tym, jak w Iranie, państwie islamskim, pomimo prześladowań szerzy się chrześcijaństwo. Wprawdzie Iran uznaje niektóre wspólnoty chrześcijańskie (najliczniejszą jest Apostolski Kościół Ormiański), jednak konwersja z islamu jest zakazana przez prawo. Mimo to jest wielu, którzy narażają się, głosząc Chrystusa wśród muzułmanów i jest też niemało nawróceń. Ich odwaga, gorliwość i śmiałość w głoszeniu imponuje, a nawet może zawstydzać. W książce poznajemy historie ludzi nawróconych z islamu. Warto przeczytać, by zapoznać się z przykładem ich życia, jak również dowiedzieć się czegoś o życiu w muzułmańskim państwie.

Grzegorz Osiński "Digital slaves. Trans-humanism in practice"

For many of us, checking the phone is the first thing we do in the morning; we take it to the kitchen, to the toilet, and then, of course, to work. Does it cross our mind that our state of health can be analysed on the basis of the movement of our fingers on the screen? That the microphone is listening and sending the content of our phone calls to the big IT corporations, and that it even identifies part of what we eat based on the sounds? It seems science fiction, but it is reality, claims dr Grzegorz Osiński, a computer scientist and a quantum physicist, in his last book written before his death in 2022. After reading about this, I checked the permissions of the applications on my phone - more than a dozen of them had been allowed to use the microphone, some of them not just during use. Without such a permission you can't even use the camera. Why would somebody need such data? Well, the Big Tech companies: Alphabet (Google), Apple, Microsoft, Meta (Facebook, Instagram, Whatsapp), and Amazon - gather huge amounts of data about their users and examine innumerable correlations, including correlations with political views. On the one hand, this lets them develop super-personalised marketing, but on the other, they subtly influence our behaviour and worldview.

This is just one thread in this particularly valuable book. Reading it, we will also learn a bit about the history of the internet, but also about a very timely topic - AI, which offers terrifying possibilities, like deep fake, digital twins, or even a simulated child or deceased person in VR. It made me think that AI should never have been invented, especially because many people use it in order not to think by themselves. The book's message is: stick to reality - and I can only join this call.

Piotr Zychowicz "Izrael na wojnie"

Znowu Żydzi, ale tym razem z wyżyn teologii schodzimy na ziemię, do historii bardzo brutalnej. Pretekstem do książki jest wojna Izraela z Hamasem, która do września 2024 pochłonęła życie 40 tysięcy Palestyńczyków (dla porównania - 2,5 roku wojny pochłonęło życie 11,5 tysiąca cywilów ukraińskich). Pretekstem, gdyż autor zabiera nas do końcówki XIX wieku, gdy rodzi się idea syjonizmu, a potem opowiada historię państwa Izrael aż po współczesność. U podstaw stale napiętej sytuacji na Bliskim Wschodzie legło syjonistyczne hasło "ziemia dla ludu dla ludu bez ziemi" - czyli Palestyna dla Żydów. Ta ziemia jednak nie była bez ludu, zamieszkiwali ją palestyńscy Arabowie, Żydów zaś można uznać za... kolonizatorów. Nawet założona w 1891r. organizacja odpowiedzialna za emigrację Żydów z Rosji nazywała się Żydowskie Towarzystwo Kolonizacyjne.

W początkach tej imigracji, niezbyt licznej, Palestyna była "peryferyjnym zakątkiem Imperium Osmańskiego". W czasie I wojny światowej podbili ją Brytyjczycy, tworząc Brytyjski Mandat Palestyny. Nowe władze faworyzowały Żydów, których przyjeżdżało coraz więcej - w przededniu II wojny światowej, po brutalnie spacyfikowanym przez nie powstaniu arabskim, stanowili już ok. 1/4 ludności Mandatu. Wtedy jednak doszło do zaskakującego zwrotu - Wielka Brytania zaczęła ograniczać imigrację żydowską, chcąc pozyskać poparcie Arabów. Zawracano nawet statki uciekających przed Holokaustem. Po wojnie zaś, zmęczone żydowskim terroryzmem, władze mandatowe się wycofały - o losie Palestyny miał zadecydować ONZ. Rezolucja nr 181 dzieliła ją na państwo żydowskie i arabskie, co doprowadziło do wojny domowej, a następnie wojny Izraela z Syrią, Egiptem, Transjordanią i Irakiem. W jej trakcie powstało i obroniło się państwo Izrael, jednocześnie dokonując czystki etnicznej i masowych wypędzeń Palestyńczyków.

Dalej książka opowiada o brutalnej polityce wobec tych ostatnich, zarówno w Izraelu, jak i na okupowanych od 1967r. terenach: Zachodnim Brzegu Jordanu i w Strefie Gazy. Ta polityka jest odpowiedzią między innymi na arabski terroryzm, który sprawia, że Żydzi nie czują się bezpiecznie we własnym kraju; jednak w walce z nim Izrael atakuje również ludność cywilną i to w sposób nieproporcjonalny (zabijając wielokrotnie więcej). Palestyna jest areną nieustannego konfliktu, a obecna wojna - wyjątkowa tylko pod względem skali. Dzięki tej książce można dowiedzieć się, o co w tym konflikcie chodzi.

"Żydzi i chrześcijanie": Benedykt XVI w dialogu z rabinem Arie Folgerem

Książka podejmuje tematykę stosunków katolicyzm - judaizm, przede wszystkim na płaszczyźnie teologicznej. Przyczynkiem do jej powstania stał się dokument "Między Jerozolimą i Rzymem" podpisany przez międzynarodowe organizacje ortodoksyjnych rabinów Ameryki, Europy i Izraela oraz artykuł Benedykta XVI, wówczas już papieża seniora, "Łaska i powołanie bez poczucia winy". Ten drugi tekst omawia przede wszystkim "teorię substytucji" (inaczej - teologię zastąpienia, obecną w pismach niektórych ojców Kościoła, dziś już odrzuconą) oraz stwierdzenie św. Jana Pawła II o "nigdy nie odwołanym przymierzu" Boga z narodem Izraela.

Upraszczając, teologia zastąpienia miałaby twierdzić, że z nadejściem Chrystusa Żydzi przestają być narodem wybranym, bo tę rolę przejmuje Kościół. Odrzucając ją, Benedykt XVI jednak analizuje, czy możnaby mówić o zastąpieniu bądź przemijaniu tego, co było charakterystyczne dla Starego Przymierza - zaczynając od kultu w Świątyni Jerozolimskiej, poprzez przepisy Tory, jej moralność, zapowiedzi mesjańskie i ich realizacja w Jezusie oraz obietnica ziemi dla Żydów. W tym ostatnim punkcie, Kościół nie traktuje współczesnego państwa Izrael jako wypełnienie biblijnych obietnic, chociaż uznał je dyplomatycznie na podstawie prawa każdego narodu do własnego terytorium. Co do "nigdy nie odwołanego przymierza", papież emeryt proponuje sformułowania Pisma Świętego, które uważa za bardziej precyzyjne: "dary łaski i wezwanie Boże są nieodwołalne" (Rz 11,29), ale też:

"Jeśli trwamy w cierpliwości,

wespół z Nim też królować będziemy.

Jeśli się będziemy Go zapierali,

to i On nas się zaprze" (2Tm 2,12)

co dotyczy wszystkich ludzi.

Ten tekst krytykowali niektórzy z progresywnych teologów katolickich, ale, co zaskakujące, w pewnym zakresie wziął go w obronę naczelny rabin Wiednia Arie Folger, co dało okazję do późniejszej wymiany listów i spotkania między nim a Benedyktem XVI. W książce znajdziemy tę korespondencję, jak również serię innych dokumentów dotyczących relacji chrześcijaństwo - judaizm. W ciekawy i pouczający sposób opowiada ona o tym, jak dzisiaj obie strony wzajemnie się oceniają, podkreślają wspólny fundament biblijny i starają się o przyjacielskie stosunki mimo głębokich różnic. Zachęcam do lektury.

Tomasz Sztreker "Koniec bycia singlem"

Tytuł mówi wszystko o celu książki. Autor zna temat relacji gruntownie, nie tylko z własnego doświadczenia (w którym przeszedł długą drogę, zanim udało mu się zbudować związek, który przerodził się w małżeństwo) - ale także na podstawie swojej działalności. Jest bowiem właścicielem kawiarni Agere Contra w Warszawie, w której organizuje m.in. spotkania i szybkie randki dla chrześcijańskich singli, ma swój kanał na YouTubie (również pod nazwą "Koniec bycia singlem"), prowadzi kursy. Nie oferuje magicznej formuły, jak znaleźć "tę jedyną", ale przede wszystkim wzywa do pracy nad sobą, aby samemu stać się lepszym kandydatem na męża czy żonę. Przez solidną dawkę wiedzy i ćwiczenia (często psychologiczne) zmienia spojrzenie czytelnika na miłość, kobiety, mężczyzn oraz samego siebie. Stawia na samoświadomość, twierdząc, że "zdrowy związek zaczyna się od zrozumienia celu swojego i drugiej osoby". Pisze o wielu rodzajach miłości, o różnicach między mężczyznami i kobietami oraz oczekiwaniach wobec płci przeciwnej, podkreśla wagę wzajemnego słuchania i autentyczności. 

Gorąco polecam tę książkę wszystkim, którzy mają trudności ze znalezieniem tej jedynej i tego jedynego. Można ją zamówić m.in. pod adresem https://multibook.pl/pl/p/Tomasz-Sztreker-Koniec-bycia-singlem/14446?msg=dd4f3fe318

Dostępna jest też w bibliotece miejskiej w Wyszkowie, a pewnie i w wielu innych bibliotekach. Polecam także kawiarnię Agere Contra, stronę chrzescijanscysingle.pl, stronę koniecbyciasinglem.pl, a także maila kontaktowego kontakt@koniecbyciasinglem.pl, pod którym można np. podzielić się z autorem swoją historią czy zaprosić Agere Contra do organizacji spotkania w swoim mieście. Warto działać - może właśnie dzięki tej książce uda się ogłosić "koniec bycia singlem". 

Johnatan Haidt "Niespokojne pokolenie"

Autor książki stawia mocną diagnozę: to przede wszystkim smartfony są odpowiedzialne za współczesną epidemię chorób psychicznych. Twierdzi, że w latach 2010-15 doszło do wielkiego przeprogramowania dzieciństwa - przedtem oparte było na zabawie, zwłaszcza ruchowej, a teraz oparte jest na telefonie. Możliwość bycia w Internecie i na mediach społecznościowych "zawsze i wszędzie" jest jego zdaniem "blokerem doświadczenia" - powoduje zmniejszenie zainteresowania aktywnościami pozaekranowymi. Ten nowy model dzieciństwa wyrządza dzieciom i nastolatkom cztery ogromne szkody: ograniczenie kontaktów społecznych i snu, pochłonięcie znacznej części uwagi oraz wpędzanie wielu w uzależnienie. Media społecznościowe zmniejszają chęć do kontaktów w realu, a nie dają tego, co prawdziwe relacje. Skrócenie oraz pogorszenie jakości snu to efekt, z jednej strony, ekspozycji na niebieskie światło w godzinach wieczornych, co blokuje wydzielanie się melatoniny, a z drugiej strony, tendencji dzieci i młodzieży do korzystania z ekranów także w nocy. O tym, że telefon skupia na sobie, nie trzeba nikogo przekonywać, tak jak o jego wysokim potencjale uzależniającym. Warto jednak pogłębić zrozumienie tej ostatniej kwestii stwierdzeniem, że wiele aplikacji zaprojektowanych jest właśnie w taki sposób, aby uzależniały. Służą temu takie rozwiązania, jak nieskończone przewijanie (scroll), algorytmu dopasowujące treści do naszych zainteresowań, jak również wykorzystanie mechanizmów znanych z gier hazardowych, gdzie największa gratyfikacja dla układu nagrody w mózgu przyznawana jest losowo. 

Autor wskazuje destrukcyjny wpływ social mediów na dziewczynki, które wpadają w depresję przez porównywanie swojego wyglądu z tysiącami retuszowanych zdjęć, wspomina również o pornografii, niszczącej przede wszystkim chłopców. Chociaż niestety Haidt nie potępia jej zupełnie i z zasady, to ciekawe jest stwierdzenie, że łatwość realizacji potrzeb seksualnych, jaką ona oferuje, zmniejsza chęć do nawiązywania relacji romantycznych. Co więcej, oglądanie pornografii powoduje, że kobiety w prawdziwym świecie postrzegane są jako mniej atrakcyjne. Zaintrygowało mnie również, że chociaż autor jest ateistą, to dostrzega w religii wartości pozytywne, którym, jego zdaniem, przeciwdziała zbyt częste przebywanie w przestrzeni wirtualnej. Wśród tych wartości wymienia: wspólnotowe przeżycie świętości, ciszę i skupienie, przekraczanie egoizmu, obniżenie agresji, zachętę do przebaczenia czy zachwyt wobec przyrody.

Po diagnozie problemów, popartej twardymi danymi naukowymi, wypada przejść do rozwiązań. Nie ma tu miejsca, by przytoczyć cały bogaty wywód autora, warto jednak wspomnieć o najważniejszych, jego zdaniem, postulatach dla wyjścia z obecnego kryzysu:

-żadnych smartfonów przed 13 rokiem życia

-żadnych kont na mediach społecznościowych przed 16 rokiem życia

-realna weryfikacja wieku

-żadnych telefonów w szkole, także na przerwach

-powrót do zabaw ruchowych z innymi dziećmi, zwłaszcza bez ingerencji dorosłych (ważny wątek książki to też krytyka ekstremalnie nadopiekuńczego rodzicielstwa w Stanach Zjednoczonych).

Gorąco zachęcam do lektury, gdyż sposób, w jaki Haidt rozwija te myśli, a także reszta jego pomysłów, jest niezmiernie ważna dla zrozumienia i uzdrowienia sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy.

Zdjęcie - Samsung Galaxy S6 Edge, autor zdjęcia: Maurizio Pesce, Wikipedia 

Licencja CC BY 2.0